Her memur aynı durumla karşılaşır: Ocak maaşı en yüksek, Aralık maaşı en düşük. "Maaşımdan kesinti mi yapıldı?" diye düşünebilirsiniz — hayır, brüt maaşınız değişmedi. Değişen, gelir vergisi dilimi.
Kümülatif Vergi Sistemi
Türkiye'de gelir vergisi yılın başından itibaren biriken matrah üzerinden hesaplanır. Ocak'ta ilk ayın matrahı 15.000 TL civarındaysa, sadece o tutar vergilendirilir ve %15'lik dilimde kalırsınız.
Ama Temmuz'da kümülatif matrah 15.000 × 7 = 105.000 TL'ye ulaşır. Bu tutar artık kısmen %20'lik dilime girmiştir. Aralık'ta ise toplam matrah 180.000 TL'ye yaklaşır — %20'lik dilimin üst sınırına dayanır.
Maaşı Düşüren Vergi Dilimleri
- 0 - 190.000 TL: %15
- 190.000 - 400.000 TL: %20
- 400.000 - 1.500.000 TL: %27
- 1.500.000 - 5.300.000 TL: %35
- 5.300.000 TL üzeri: %40
Çoğu memur yıl içinde %15 ve %20'lik dilimlerde kalır. Üst düzey yöneticiler (vali, müsteşar vb.) %27'ye kadar çıkabilir.
Somut Örnek: 5/1 Öğretmen
5. derece 1. kademe öğretmenin aylık gelir vergisi matrahı yaklaşık 15.500 TL civarındadır. Yıl boyunca birikimi:
- Ocak: Kümülatif matrah 15.500 TL → tamamı %15 dilimde → GV ≈ 2.325 TL → asgari ücret istisnası düşülünce → ödenen GV ≈ 0 TL
- Haziran: Kümülatif matrah 93.000 TL → hâlâ %15 dilimde → GV artışı minimal
- Kasım: Kümülatif matrah 170.500 TL → hâlâ %15 ama sınıra yaklaşıyor
- Aralık: Kümülatif matrah 186.000 TL → %15 sınırı (190.000) aşılmadığı için artış yavaş
Bu öğretmen için Ocak-Aralık arası net maaş farkı yaklaşık 500-1.500 TL aralığındadır. Daha yüksek maaş alan mesleklerde (hâkim, vali, profesör) bu fark 5.000-10.000 TL'ye kadar çıkabilir.
Asgari Ücret İstisnası Nasıl Etkiler?
2023'ten bu yana gelir vergisinden "asgari ücretin gelir vergisi" kadar istisna uygulanıyor. Bu sayede özellikle düşük ve orta gelir grubundaki memurların yıl başında ödediği gelir vergisi sıfıra veya sıfıra yakın bir seviyeye iniyor.
Ancak istisna da kümülatif çalışır: Yılın sonlarına doğru hem gerçek vergi hem de istisna tutarı artar, net etki her ay farklılaşır.
Maaş Düşüşünü Önlemek Mümkün mü?
Hayır. Kümülatif vergi sistemi tüm ücretliler için geçerlidir — memur, işçi, özel sektör fark etmez. Maaşınız gerçekten "düşmez"; sadece vergi kesintisi artar.
Pratik bilgi: Yıllık bütçenizi planlarken Ocak maaşını değil, yıllık ortalamayı esas alın. Maaş hesaplama aracımızda "Yıllık Bordro" seçeneğiyle 12 aylık dökümü görebilirsiniz.