Maaş bordronuzda "emekli keseneği" ve "sağlık primi" adı altında iki kalem görürsünüz. İkisinin toplamı maaşınızdan %14 oranında düşer. Ama asıl hikâye, bu %14'ün hangi tutar üzerinden hesaplandığıdır — çünkü kesenek matrahı, brüt maaşınızla aynı şey değil.
%14'ün Detayı
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 80. maddesine göre memurlardan (4/c sigortalıları) kesilen oranlar:
- Emekli aylık keseneği: %9 (iştirakçi payı)
- Genel sağlık sigortası primi: %5
- Toplam: %14
Devlet ise kendi payı olarak %20 (emekli keseneği karşılığı %11 + sağlık %7,5 + fiili hizmet zammı gibi kalemler) ayrıca öder. Bu tutar memurun bordrosunda görünmez.
Kesenek Matrahı: Nereden Hesaplanır?
İşte kritik nokta. SGK kesintisi brüt maaşın tamamı üzerinden değil, kesenek matrahı üzerinden hesaplanır. Kesenek matrahı şu kalemlerin toplamıdır:
- Gösterge aylığı (derece-kademe göstergesi × aylık katsayısı)
- Ek gösterge aylığı (ek gösterge × aylık katsayısı)
- Taban aylık (1.000 × taban aylık katsayısı)
- Kıdem aylığı (hizmet yılı × 20 × aylık katsayısı)
Dikkat: ÖHT, ek ödeme ve aile yardımı bu matraha dahil değildir. Yani brüt maaşınız 45.000 TL olsa bile, kesenek matrahınız 28.000-30.000 TL civarında kalabilir.
Pratik Hesaplama
5. derece 1. kademe, 1600 ek gösterge, 10 yıl hizmeti olan bir memur için:
- Gösterge aylığı: 835 × 1,387871 = 1.158,87 TL
- Ek gösterge aylığı: 1.600 × 1,387871 = 2.220,59 TL
- Taban aylık: 1.000 × 22,722793 = 22.722,79 TL
- Kıdem aylığı: 200 × 1,387871 = 277,57 TL
- Kesenek matrahı: 26.379,82 TL
- SGK kesintisi: 26.379,82 × %14 = 3.693,17 TL
SGK Kesintisinin Emeklilikteki Karşılığı
Kesenek matrahı sadece kesinti hesabında değil, emekli aylığı hesabında da kullanılır. Yüksek kesenek matrahı = daha yüksek emekli aylığı. Bu nedenle ek göstergenin artması hem bugünkü SGK kesintinizi hem de gelecekteki emekli maaşınızı etkiler. Emekli maaşı hesaplama aracımızla kendi durumunuza göre tahmini emekli aylığınızı görebilirsiniz.
Sıkça Gözden Kaçan Detay: Fiili Hizmet Zammı
Bazı meslekler (polis, asker, itfaiyeci gibi) fiili hizmet zammından yararlanır. Bu durum SGK kesintisini doğrudan etkilemez ama emeklilik süresini kısaltır. Polis memurları gibi yıpranma hakkı olan mesleklerde her 4 yıla 1 yıl eklenir — bu da erken emeklilik imkânı demektir.
Maaşınızdaki SGK kesintisini detaylı görmek için memur maaş hesaplama aracımız tüm kalemleri tek tek gösterir.