Memur maaş bordrosundaki "yan ödeme" kısmı, çoğu kişi için anlaşılmaz bir kalemler listesidir. İş güçlüğü zammı, iş riski zammı, temininde güçlük zammı... Bunlar ne, kim alıyor ve ne kadar?
Yan Ödemeler: 657/152 ve Bakanlar Kurulu Kararı
657 sayılı Kanun'un 152. maddesi, memur tazminat ve yan ödemelerinin çerçevesini çizer. Detayları ise 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı belirler. Yan ödemeler dört ana kategoride toplanır:
1. İş Güçlüğü Zammı
Yaptığı işin zorluğuna göre bazı memurlara verilen ek ödemedir. Puan olarak belirlenir ve yan ödeme katsayısıyla (2026/1: 0,440141) çarpılarak TL'ye çevrilir. Teknik personel, sağlık çalışanları ve güvenlik personeli bu zammın en yüksek puanlarını alır.
2. İş Riski Zammı
Sağlığa zararlı veya tehlikeli koşullarda çalışanlara verilir. Röntgen teknisyenleri, laboratuvar personeli, patlayıcı madde ile çalışanlar, yangın söndürme ekipleri bu zamdan yararlanır. Puanlar işin tehlike derecesine göre artar.
3. Temininde Güçlük Zammı
Piyasayla rekabet edemeyen mesleklerde personel tutabilmek için verilen ek ödemedir. Bilişim personeli, mühendisler, avukatlar gibi özel sektörde yüksek maaş alan meslek gruplarına yöneliktir. Ama gerçekte bu zamlar özel sektör-kamu farkını kapatmakta yetersiz kalır.
4. Mali Sorumluluk Zammı
Saymanlar, muhasebe müdürleri, veznedarlar gibi mali sorumluluk taşıyan personele verilir. Kişisel mali sorumluluk altında çalışanların ek bir güvence ve karşılık alması amaçlanır.
Yan Ödeme Nasıl Hesaplanır?
Formül şöyledir:
Yan Ödeme Tutarı = Puan × Yan Ödeme Katsayısı (0,440141)
Örneğin iş güçlüğü zammı 500 puan olan bir personel için: 500 × 0,440141 = 220,07 TL/ay. Bu tutarlar genellikle düşük kaldığı için, yan ödemeler toplam maaş içinde küçük bir dilim oluşturur — asıl büyük kalem ÖHT ve ek ödemedir.
Tazminatlar
Yan ödemelerden ayrı olarak, 657/152'de düzenlenen tazminatlar da vardır:
- Özel hizmet tazminatı (ÖHT): En büyük tazminat kalemi. Ayrıntılar için ÖHT rehberimize bakın.
- Eğitim-öğretim tazminatı: Yalnız öğretmenlere verilen ek bir tazminat.
- Din hizmetleri tazminatı: Din görevlilerine özel.
- Adalet hizmetleri tazminatı: Hakim, savcı ve adliye personeline.
- Denetim tazminatı: Müfettiş, denetçi, kontrolör gibi denetim elemanlarına.
Bordronuzda Ne Görürsünüz?
Çoğu kurumda yan ödemeler ve tazminatlar bordroda ayrı satırlarda gösterilir. Toplamda brüt maaşın %40-60'ı bu kalemlerden oluşabilir. Net etkiyi görmek için hesaplama aracımız ÖHT ve ek ödeme oranlarını dikkate alarak hesap yapar.