Özel hizmet tazminatı (ÖHT), memur maaşının en ağır kalemlerinden biri olmasına rağmen çoğu kişi bunun ne olduğunu bilmez. Bordronuzda "tazminat" olarak geçen bu ödeme, aylık net maaşınızın önemli bir bölümünü oluşturur — özellikle teknik ve sağlık personelinde.
ÖHT Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama formülü basittir:
ÖHT = EYDMA × ÖHT Oranı (%)
EYDMA (En Yüksek Devlet Memuru Aylığı), 1. derece 4. kademe göstergesi (1500) + 8000 ek gösterge toplamının aylık katsayısıyla çarpımıdır:
EYDMA = 9.500 × 1,387871 = 13.184,77 TL (2026/1 dönemi)
Yani %100 ÖHT oranı demek, aylık 13.184,77 TL tazminat demek. %67 ÖHT alan bir genel idare hizmetleri memuru ise 8.833,79 TL alır.
Meslek Bazında ÖHT Oranları
ÖHT oranları 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda belirlenir. Başlıca oranlar:
- %170-200: Hakim, savcı, kaymakam
- %130-150: Uzman doktorlar, başmühendisler
- %100: Öğretmen, polis memuru, hemşire
- %67-80: Genel idare hizmetleri, mübaşir
- %50-60: Yardımcı hizmetler sınıfı
Aynı unvan için bile derece farkı ÖHT oranını değiştirebilir. Mesela mühendislerin 1-2. derecede ÖHT oranı %130 iken, 3-4. derecede %115'e düşebilir.
ÖHT ile Ek Ödemenin Farkı
İkisi de EYDMA üzerinden hesaplanır ama kaynakları farklıdır. ÖHT, 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinde düzenlenirken ek ödeme 375 sayılı KHK'dan gelir. Ayrıca ÖHT emekli keseneği matrahına dahil değilken, bazı ek ödeme kalemleri kesintiye tabi olabilir.
ÖHT'nin Maaşa Gerçek Etkisi
%100 ÖHT oranıyla çalışan bir memurun brüt maaşının kabaca %25-30'u ÖHT'den gelir. Bu oran %170 olan bir hakimde %35-40'lara çıkabilir. Mesleğinizin ÖHT oranını meslekler sayfamızda görebilir, etkisini maaş hesaplama aracında test edebilirsiniz.
ÖHT Vergilendirilir mi?
ÖHT, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. SGK kesintisine ise tabi değildir — bu kritik bir ayrım. ÖHT tutarı brüt maaşa dahil olduğu için gelir vergisi matrahını yükseltir. Yılın ilerleyen aylarında vergi dilimi arttıkça, ÖHT'den yapılan gelir vergisi kesintisi de artacaktır. Bu durum yıl sonuna doğru net maaşın düşmesine katkıda bulunur.
Bir örnek üzerinden gidelim. %100 ÖHT oranıyla aylık 13.184,77 TL brüt tazminat alan bir memurdan Ocak ayında %15 vergi diliminde 1.977,72 TL gelir vergisi kesilirken, Ekim-Kasım gibi %20 dilimine çıkıldığında aynı brüt tutar üzerinden 2.636,95 TL gelir vergisi kesilir. Aradaki 659,24 TL fark tamamen vergi dilimi geçişinden kaynaklanır.
ÖHT'de Derece Farkı
Aynı meslek grubunda bile dereceler arasında ÖHT oranı farklılık gösterebilir. Mühendislerde 1-2. derece %130 ÖHT alırken, 3-4. derece %115'e, 5-7. derece ise %100'e düşebilir. Bu kademeleme, üst derece hedefi olan memurlar için önemli bir motivasyon kaynağıdır. 4. dereceden 3. dereceye geçiş, yalnızca gösterge artışı değil, ÖHT oranında da sıçrama anlamına gelir.
ÖHT oranının yüksek olduğu mesleklerin başında hakimler ve savcılar gelir (%170-200). Teknik hizmetler sınıfındaki mühendisler (%115-130) ve sağlık hizmetlerindeki uzman doktorlar (%130-150) da ortalamanın üzerinde ÖHT alır. Genel idare hizmetlerinde ise oranlar %67-80 bandında seyreder. Bu farklılık, aynı derecedeki bir mühendis ile bir genel idare memuru arasında aylık 5.000-7.000 TL net maaş farkı yaratabilir.
Tüm bu oranları kendi mesleğinize göre test etmenin en kolay yolu maaş hesaplama aracımızı kullanmaktır. ÖHT oranını değiştirdiğinizde net maaş üzerindeki etkiyi anında görebilirsiniz.